Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: Artık Kısmi Dava (HMK 109/4)

Hukuk yargılamasında on yılı aşkın süredir sık kullanılan belirsiz alacak davası, 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yürürlükten kaldırıldı. Aynı Kanun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) kısmi davayı düzenleyen 109. maddesine yeni bir fıkra ekleyerek bu boşluğu doldurdu. Bu yazıda neyin değiştiğini, yeni sistemin nasıl işlediğini ve dava açarken nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Belirsiz alacak davası neydi?

HMK’nın 107. maddesi, alacağın miktarını dava açarken tam ve kesin olarak belirleyemeyen davacıya, “asgari bir miktar” göstererek dava açma imkânı tanıyordu. Özellikle işçilik alacakları, tazminat davaları ve bilirkişi hesabı gerektiren uyuşmazlıklarda yaygın biçimde kullanılan bu dava türü, uygulamada “belirsiz mi, kısmi mi?” tartışmaları nedeniyle çok sayıda usulden ret kararına da yol açıyordu.

Ne değişti?

7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle HMK m. 107 yürürlükten kaldırıldı. Kanun’un 20. maddesiyle de HMK m. 109’a şu dördüncü fıkra eklendi:

“Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.”

Böylece kısmi dava, belirsiz alacak davasının sağladığı en önemli iki avantajı kendi bünyesine almış oldu: talebin dava içinde artırılabilmesi ve artırılan kısım için zamanaşımının dava tarihinde kesilmesi.

Yeni sistemde talep nasıl artırılır?

• Bir defaya mahsus: Artırma hakkı aynı davada yalnızca bir kez kullanılabilir. Bu nedenle bilirkişi raporu kesinleşmeden aceleyle artırma yapmak yerine, alacağın tamamı netleştikten sonra artırma yapılması çoğu zaman daha doğrudur.
• Tahkikat sonuna kadar: Artırma, tahkikat aşaması bitene kadar yapılabilir. Sözlü yargılama aşamasına geçildikten sonra bu imkân kalmaz.
• İddianın genişletilmesi yasağı uygulanmaz: Karşı tarafın muvafakati veya ıslah gerekmez.
• Kalan kısımdan feragat edilmemelidir: HMK m. 109/3 uyarınca kısmi dava, kalan kısımdan feragat anlamına gelmez; ancak dava dilekçesinde “fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla” ifadesine yer verilmesi uygulamada önemini korur.

Görülmekte olan belirsiz alacak davaları ne olacak?

Kanun’daki geçiş hükmüne göre yürürlükten kaldırılan HMK m. 107, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılmış davalar bakımından uygulanmaya devam eder. Yani 31.07.2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davaları, eski hükümlere göre görülmeye devam edecektir.

Kısmi dava ile ıslah arasındaki fark

Islah (HMK m. 176 vd.) her davada bir kez kullanılabilen ve taraf işlemlerini düzeltmeye yarayan genel bir kurumdur; ancak ıslahla artırılan kısım için zamanaşımı, ıslah tarihine göre değerlendirilir. Yeni HMK m. 109/4 ise kısmi davada artırılan kısım bakımından zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılmasını sağlar. Bu fark, özellikle zamanaşımı süresinin dolmak üzere olduğu dosyalarda belirleyicidir.

Dava açarken pratik öneriler

1. Dava dilekçesinde davanın kısmi dava olarak açıldığını ve HMK m. 109/4 kapsamındaki artırma hakkının saklı tutulduğunu açıkça yazın.
2. Talep edilen tutarı, harç ve vekâlet ücreti risklerini de gözeterek makul bir miktar olarak belirleyin.
3. Konusu para olan ticari, iş ve tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı olan arabuluculuk sürecini atlamayın.
4. Artırma hakkını, bilirkişi raporlarına itirazlar sonuçlandıktan sonra ve tahkikat bitmeden kullanın.

Kısmi dava dilekçesinin örnek bir metnine Dilekçe Örnekleri bölümümüzden ulaşabilir, dava harcını dava harcı hesaplama aracıyla önceden tahmin edebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.